"Lúa ma" hay còn gọi là lúa cỏ, lúa hoang xuất hiện ở Ninh Bình vài năm trở lại đây và đang có xu hướng gia tăng. Loại lúa này gây thiệt hại về kinh tế và đang khiến không ít nông dân phải lo lắng, bất an. Hiện nay, cây lúa trên địa bàn xã đang ở giai đoạn trỗ bông đến làm hạt.

Nhìn chung, cây lúa được chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh đúng kỹ thuật nên sinh trưởng, phát triển tốt. Các HTXNN, trưởng các thôn, xóm đã tích cực chỉ đạo, tuyên truyền hướng dẫn nông dân nhổ hoặc cắt bỏ tiêu huỷ lúa cỏ (lúa ma). Tuy nhiên, qua kết quả kiểm tra đồng ruộng của Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã cho thấy, trên đồng ruộng những cây lúa cỏ trỗ sớm đã bắt đầu bước vào giai đoạn chắc xanh, chuẩn bị rụng. Diện tích lúa bị nhiễm lúa cỏ vẫn còn nhiều, các hộ nông dân vẫn chưa tích cực nhổ hoặc cắt bỏ triệt để. Tỷ lệ lúa cỏ xâm nhiễm nơi cao 5-10%, cục bộ có chỗ tỷ lệ lúa cỏ >20%. Các HTX NN còn nhiều diện tích nhiễm lúa cỏ: HTX NN Khánh Dương, Yên Thượng, Hưng Hiền

Chúng tôi có mặt tại cánh đồng của HTX Khánh Dương vào lúc 10h trưa, nhiệt độ tăng cao nhưng trên cánh đồng của gia đình, bà Bùi Thị Biên, xóm bắc, Khánh Dương vẫn miệt mài vạch từng khóm lúa để tỉa bỏ những cây lúa ma. Nặng nhọc ôm đống lúa to vừa nhổ đem lên bờ, bà Biên chia sẻ: "Tôi đi từ sáng đến giờ, gần 5 tiếng rồi mà chưa được nửa sào ruộng. Không nhặt thì cỏ lên át hết cây lúa, mà nhặt thì không biết bao giờ mới xong". Vụ đông xuân năm nay, gia đình bà chủ động mua giống có nguồn gốc rõ ràng. Thế nhưng sau thời gian gieo cấy, đến thời điểm này, lúa cỏ vẫn xuất hiện trên diện tích lúa của gia đình. Lúa cỏ xuất hiện và phát triển không chỉ khiến người nông dân phải vất vả tỉa bỏ mà còn kéo theo chi phí canh tác tăng cao.

Lúa cỏ có thời gian sinh trưởng ngắn, trỗ sớm, hạt dễ rụng, sức nảy mầm cao. Khi xuất hiện, lúa cỏ sinh trưởng khỏe lấn át lúa thường và không chịu ảnh hưởng của các loại thuốc trừ cỏ. Hạt lúa có râu dài, hoặc không có râu, hạt có dạng thon dài hoặc bầu dục màu vàng và vàng sẫm, có dạng hạt mỏ tím, tỷ lệ lép cao, đặc biệt là rất dễ rụng hạt. 

Ảnh: Một số hình ảnh lúa cỏ  trên đồng ruộng của HTXNN Khánh Dương

Sau khi hạt rụng xuống gặp điều kiện thuận lợi thì nảy mầm luôn, nếu gặp điều kiện bất thuận hạt ngủ nghỉ nhưng vẫn có sức sống cũng như duy trì sức nảy mầm trong vài năm, do vậy lúa cỏ tồn tại, tích tụ và tăng dần qua các vụ. Trước nguy cơ lúa cỏ (lúa ma) có khả năng phát sinh lây lan, bùng phát ra
diện rộng và ảnh hưởng lớn tới sản xuất vụ Mùa năm 2026 và các năm tiếp theo,
UBND xã đã ban hành thông báo số 679 về việc tập trung hướng dẫn nhổ bỏ lúa cỏ ( lúa ma); các Hợp tác xã Nông nghiệp chỉ đạo cán bộ kỹ thuật tăng cường kiểm tra đồng ruộng, khẩn trương đôn đốc hướng dẫn, phát động nông dân tích cực cắt hoặc nhổ bỏ các bông lúa cỏ, tránh rơi vãi hạt và đem tiêu hủy; không được để lúa cỏ trên ruộng, bờ ruộng hoặc vứt xuống kênh mương. Những ruộng nhiễm nặng lúa cỏ không cho thu hoạch cần tiêu hủy toàn bộ ruộng (bằng cách cắt cho gia súc ăn hoặc cày vùi). Thời gian cắt bỏ, tiêu huỷ lúa cỏ xong trước ngày 12/5/2026

"Lúa cỏ là một loại dịch hại nguy hiểm, đang đe dọa đến sản xuất nông nghiệp của người dân, vì vậy cần có sự đồng bộ từ cơ quan quản lý, chính quyền địa phương và quan trọng nhất là sự chủ động của người dân, nâng cao ý thức, trách nhiệm, làm thường xuyên và liên tục mới có thể dần dần loại bỏ được dịch hại đảm bảo năng suất lúa vụ đông xuân năm 2025- 2026.

Thu Hương, Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Yên Mô.